Zijn jongeren in staat nepnieuws van echt nieuws te onderscheiden? Een onderzoek van Stanford University uit 2016 toont aan van niet.

Sander Geelen

Het onderzoek ‘Evalutating information: the cornerstone of civic online reasoning’ legde aan leerlingen van de middelbare school en universiteit verschillende kwesties voor. Ze moesten bijvoorbeeld beargumenteren of iets een advertorial of een echt nieuwsbericht is. Van de 7804 ondervraagden had 82% hier moeite mee. Ook bij het bepalen of een tweet van een betrouwbare bron is had driekwart moeite.

Volgens het onderzoek komt dit voornamelijk doordat een deel van de hersenen, de prefrontale cortex, nog in ontwikkeling is bij jongeren. Dit is het deel dat berichten beoordeeld op waarheidsgehalte. Jongeren weten over het algemeen wel dat er nepnieuws circuleert maar hebben moeite met het inschatten wanneer ze ermee te maken hebben. Dat heeft ook met ervaring te maken volgens het onderzoek.

Door de jaren heen is er dan ook veel nepnieuws naar buiten gekomen. Een overzicht van de vijf grootste ‘nieuws-hoaxes’ van de afgelopen jaren.

Donald Trump quote

Tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 ging er een verhaal met afbeelding van Trump viraal. Het verhaal ging als volgt: Donald Trump zou tijdens een interview met People Magazine in 1998 gezegd hebben dat ‘als hij zich ooit kandidaat zou stellen voor het presidentschap, hij dat voor de Republikeinen zou doen, want dat zijn de domste stemmers.’ De uitspraak werd het gesprek van de dag voor een aantal weken. Totdat naar buiten kwam dat dit nepnieuws was. Trump heeft dit nooit gezegd, ook niet iets dat ook maar in de buurt komt. Hoe het bericht naar buiten is gekomen is ook nooit duidelijk geworden.

Het ontleden van een ‘alien’

In 1995 kwam er een film van Londenaar Ray Santili naar buiten waarop het ontleden van een ‘alien’ is te zien. Volgens Santili was het een ontleding van een echte alien die was gevonden op de crashsite van de Roswell, New Mexico UFO. Hij zou het materiaal voor de film gekregen hebben van een militaire-cameraman die anoniem wilde blijven. Newszender Fox besteedde er verschillende uitzendingen aan en ook Time Magazine pakte de film op. Daarnaast hadden veel organisaties met betrekking tot buitenaards leven veel aandacht voor de 17-minuten durende film. In 2006 gaf Santili toe dat de film een reconstructie is waarbij hij een paar beelden had gebruikt van een echte alien autopsie uit 1992. Santili houdt vol dat het niet nep is, ook al wordt het vanaf dan bestempeld als een hoax.

De alien gebruikt voor de ‘ontleding’ in de film.

Foto van monster Loch Ness

We kennen allemaal het verhaal van het monster van Loch Ness. Een enorm watermonster dat zou leven in het Loch Ness meer in Schotland. In 1934 had Robert Wilson zogenaamd een foto gemaakt van het monster, in samenwerking met Marmaduke Wetherell. Samen monteerde ze een kop en nek op een speelgoed duikbootje en claimde dat de foto echt was. In die tijd waren foto’s vaak ook nogal vaag, wat enorm heeft geholpen bij het verkopen van het verhaal. Tot 1994 bleef het debat over de echtheid van de foto doorgaan. Toen bekende Wilson pas dat de foto nep was.

De beruchte foto uit 1934

De katholieke kerk opgekocht door Microsoft

Dit bizarre verhaal stamt uit 1994 en staat bekend als een van de eerste internethoaxen. In een online-persbericht was te lezen dat Microsoft de katholieke kerk had opgekocht. Daarnaast zou Bill Gates ook van plan zijn de rechten op de Bijbel over te kopen van het Vaticaan. Eind 1994 was Microsoft gedwongen om in een officieel bericht duidelijk te maken dat dit toch echt niet het geval was. Wie er verantwoordelijk is geweest voor het valse persbericht is nooit duidelijk geworden.

Facebook maakt alles openbaar

Een hoax die sinds 2012 een aantal keer is teruggekeerd. Facebook zou de gegevens van haar gebruikers openbaar maken voor iedereen. Om dit te voorkomen moest de gebruiker een bericht delen waarin duidelijk wordt gezegd dat je geen toestemming geeft aan facebook- of aan facebook verbonden bedrijven om je gegevens openbaar te maken. Verschillende social media experts hebben zich er elke keer weer over uitgelaten. Facebook mag dat niet zomaar doen. Trap niet in die leugen. Toch worden zulk soort berichten elk keer weer massaal gedeeld.