Vorige week zond BNNVARA de spraakmakende aflevering van Rambam uit waarin programmamakers undercover infiltreerden bij de ontgroening van onder andere studentenvereniging Vindicat. De vereniging was de afgelopen tijd veelal negatief in het nieuws vanwege uit de hand gelopen ontgroeningen en vandalisme.

Stan Marks

Niet alleen de beelden die daar met de undercovercamera – die verstopt zat in een bril – werden geschoten waren spraakmakend, maar ook het feit dat Rambam te pas en te onpas mensen filmt zonder dat zij daarvan af weten. Zo vraagt hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam Mark Deuze zich in De Volkskrant af of het gaat om misstanden die alleen met een verborgen camera aan het licht kunnen komen, maar ook wat precies het maatschappelijk belang is. Is het misschien deel van een trend?

De trend in kwestie wordt door journalist Charles Groenhuijsen beschreven in zijn boek Optimisten hebben de hele wereld. Volgens Groenhuijsen schotelt de journalistiek ons steevast een eenzijdige, negatieve en sombere verhaallijn voor. Al ons nieuws wordt gedomineerd door negatief nieuws dat gevoed wordt door ongefundeerde aannames. Niet alleen het doemdenken wordt hierdoor wijdverbreid, maar het biedt ook kansen voor nepnieuws om opgepikt te worden door de nietsvermoedende consument.

Al vindt media-ethicus Huub Evers die connectie nog niet zo simpel: “De directe relatie met nepnieuws zie ik niet zo snel, want dat journalisten vooral negatief nieuws brengen komt vooral door de traditionele definitie van nieuws. Die luidt: wat er afwijkt van het bestaande. Nieuws kan natuurlijk zijn dat iemand een prijs krijgt of een overwinning behaalt, maar wat afwijkt is vaak negatief.”

“Er vindt op dit moment een ontwikkeling plaats in de journalistiek waarbij er bij het beschrijven van slecht nieuws, ook wordt gekeken naar oplossingen. Traditioneel maakte de journalistiek zich daar niet zo druk om, want die beschreef vooral misstanden in de samenleving. Dat was de klassieke opvatting.”

“Je kunt natuurlijk ook leuke dingen als nepnieuws de wereld in slingeren. De band met het negatieve nieuws zit hem vooral in dat voor veel mensen nieuws vaak over het negatieve gaat, waardoor ze sneller open staan voor negatief nepnieuws.”